Skip to content
12/03/2012 / lernolosada

Blueberry que estás nos ceos infinitos de Moebius

Publicado o Luns, 12 Marzo 2012 09:32 Escrito por Diego E. Barros, en Diovio

Todos os meus cómics están de loito. Din que un toma consciencia de que se está a facer vello no momento en que comeza a soterrar heroes. A min onte morréronme dous: Gir e Moebius. Dous héroes, unha mesma persoa, varios mundos infinitos. Por una banda estaba Gir, Jean Giraud, o pai de Blueberry, ese tenente confederado que vaga por un Oeste sempre crepuscular. Por outra, estaba Moebius, a persoa dotada dunha imaxinación sen límites para, cal deus ex machina, crear mundos abarcabeis só dentro da súa propia mente e expoñelos nun garaxe hermético. Ambos os dous, Gir e Moebius, desapareceron canda a persoa que lles deu a vida, Jean Henri Gaston Hiraud. Tiña 73 anos e foi incapaz de superar unha longa enfermidade, que é ese eufemismo diabólico para referirnos ao cancro que nin as mentes máis prodixiosas son quen de vencer.

Cando cumplíu 65 anos, Jean Giraud decidíu que xa era demasiado vello para seguir fumando marihuana, a herba moura que o acompañara toda a vida na súa mesa de traballo. Entrara en contacto con ela sendo aínda un cativo, pouco despois de trasladarse a México coa súa nai, que casara cun home daquel país.

Daquel mundo tan distinto Nogent-sur-Marne, o suburbio parisino onde nacera o 8 de maio de 1938, ademais da afección polo cannabis trouxo una estética pictórica que logo vertería en moitas das súas obras, desde as de corte máis clásico até as máis vangardistas. “Alí coñecín o jazz, o sexo, disfrutei do peiote, aprendín castelán, probei todo tipo de productos lisérxicos… e recoñezo que hai meses dos que non teño lembranza algunha”, admitía, burlón, nunha das súas derradeiras entrevistas, concedida con motivo da inauguración en outubro de 2010 dunha exposición antolóxica da súa obra na Galería Cartier de París.

Os seus primeiros pasos na BD

Pese a pasar pola Escola de Artes Aplicadas da capital francesa, a súa verdadeira formación foi a  vida e sobor de todo o cine. Con apenas dezaoito anos comezou a traballar como ilustrador para a publicidade e rapidamente entra colaborar nalgunha das múltiples revistas ilustradas que poboan este paraíso terreal da banda deseñada que é o territorio franco-belga. Os primeiros pasos no mundo das viñetas deunos da man dun dos pais da banda deseñada belga, Jijé ―seudónimo de Joseph Gillain―. Corrían os anos sesenta e Francia desangrábase nunha guerra civil que se libraba no norte África. Alí foi destinado Jean Giraud de onde regresará en 1964 para crear, xunto ao guionista e escritor Jean-Michel Charlier, o que será un dos seus grandes legado á historia da Banda Deseñada: O tenente Blueberry.

O tándem Giraud-Charlier foi quen de entregar vinte e seis albumes antes da desaparición, en 1989, do guionista. Despois foi Giraud quen continuou en solitario dando vida a Blueberry. O derradeiro álbum, Apaches, con guión de Giraud apareceu en 2007. Porén, continuar coa personaxe que lle deu fama ―e tamén e non menos importante para o que logo desenvolvería Moebius en paralelo, cartos―, non lle sairía de balde. Debido en boa parte ás malas relacións entre Giraud e o fillo e heredeiro de Charlier, no tinteiro quedaría un álbum inconcluso. Esta historia levaba por título Blueberry 1900 e nela o autor pretendía dar un golpe de timón á serie adiantándose ás liñas mestras que poboan hoxe o universo do Western na BD, léanse series como por exemplo Cowboys & Aliens. Naquela obra, o Western clásico mesturábase coa ciencia ficción entrando en escena pantasmas e zombies. Nunca viu a luz e o propio Moebius, moi afectado, chegou a perder o seu pulso creativo durante un tempo.

Foi Blueberry quen o cambiou todo e, consciente o seu autor, esta era unha das poucas series que seguía asinando co seu nome verdadeiro, Jean Giraud. Estamos ante o cómic máis clásico e elegante, de liña fina e detallista onde nada se deixa fóra de control coa finalidade de dotar de verosimilitude a personaxes e escenarios.

O Oeste de Giraud é o que mamou nas películas das que tanto gustaba ―pasou épocas nas que consumía até oito filmes á semana, o que marcaría sobre maneira a súa posterior relación coa novena arte―. Trátase dun Oeste violento e sofocante, escenario perfecto para as correrías do tetente Mike Donovan, un confederado acusado dun crime que non cometeu que se atopa perdido no Norte de EEUU nos albores da Guerra de Secesión. Íntegro e leal cos amigos, buscavidas e buscabullas, amante das mulleres e o bourbon. Un antiheroe con múltiples arestas como o medio onde se desenvolven as súas aventuras. O Western clásico de Moebius, finalmente, non o é tanto pero o autor así o consegue do mesmo xeito que hoxe consideramos clásicos os Spaghetti Western de Sergio Leone, a violencia crepuscular de Sam Peckinpah e o universo apocalíptico das novelas de fronteira de Cormac McCarthy. A serie orixinal víu nacer até dous spin off, A xuventude de Blueberry e Marshall Blueberry, a cargo de outros artistas.

Traspasando os límites da banda deseñada clásica

Non se pode entender a Moebius sen falar antes de Blueberry. Para romper con algo hai que dominalo e Gir soubo coma ninguén traspasar os límites da BD clásica para levala a un estadio superior. “Con esta serie aprendín os mecanismos da narración do cómic tradicional. Ademais, permitíume manter una longa relación co público, porque é unha personaxe moi coñecida. Os libros que asino como Moebius véndense moito menos, aínda que curiosamente son os que me deron maior reputación artística”, sinalou. O certo é que con esta serie, Giraud racha cos límites da historiera xuvenil para dar entrada ao antiheroe destinado aos adultos, deste xeito dáse conta de que o medio pode abrirse a novos camiños máis experimentais.

É precisamente neses anos finais dos sesenta e principios dos setenta onde o mundo do cómic comeza a vivir unha especie de resurrección tras o cicatrizado das feridas sufridas pola autocensura ―no caso de EEUU da censura propiamente dita vía Comic Code― á que se pregaban moitos dos editores e creadores. Foi Giraud un dos primeiros en tomar conciencia de que algo estaba a cambiar no cómic, os tebeos non tiñan que ser máis un subproduto, senón que debían trascender as barreiras até ser unha expresión artística total. Moito ten que ver con isto a chegada dos movementos undergrounds e o nacemento de moitas revistas que darán cabida a creadores e obras para as que o circuíto clásico quedaba pequeno. O propio Giraud foi un dos fundadores dunha das cabeceiras esenciais, Métal Hurlant, como contraposicións ás clásicas coma Pilot, onde apareceron as primeiras páxinas de Blueberry. O que en Europa se deu en chamar cómic de autor ―unha denominación non exenta de polémicas―, comeza a fraguarse nesta época, e Giraud/Moebius estaba e primeira liña.

Neste momento Gir comeza a ampliar o campo cara a ciencia ficción, xénero do que se convertirá nun dos principais renovadores tanto temática como artisticamente. Será cando adopte Moebius ―inspirado polo astrónomo alemán August Möbius―, como seudónimo co que, desde 1963 acometer proxectos e liñas creativas diferentes. “Moebius non está detrás, sigue una existencia paralela á miña”, recoñecerá Giraud. É neste momento cando se suceden unha serie de obras imprescindibles para entender os novos camiños estéticos e narrativo do cómic.

En 1975 aparecerá Arzach ―Arzak, Harzak, Harzach ou Harzack, xa que hai distintas denominacións―. Unha serie de catro historietas fantásticas primeiro aparecidas en revista entre o 75 e o 76, e hoxe publicadas en varios albumes ou nun só tomo completo.

Moebius decide prescindir das palabras, potenciando así a forza das imaxes e opta por uns guións aparentemente carentes de sentido cos que transporta ao lector a un mundo onírico e atemporal. Pouco despois, entre 1976 e 1980 chegaría a que para algúns será a súa obra cumbre aínda que eu xa confesei antes a miña predilección: O Garaxe Hermético. Coma na obra a anterior, apareceu serializada en revistas, a medida que Moebius a ía facendo e, posteriormente, foi publicada de xeito unitario baixo o título de Mayor Fatal. Mais una vez, o lector pode ter a sensación de estar ante unha historia algo confusa e incoherente por momentos, pese a agochar un verdadeiro laboratorio de ideas sobre os límites da ciencia ficción e o mito do supereroe. Máis que desenvolver una trama en si, o que fai Moebius e xogar a evocar realidades superpostas para que sexa o lector o encargado de poñerlle sentido.

Unha saga memorable, O Incal

A súa atracción polas culturas mesoamericanas e as seudo relixións así como a afección ao universo paranormal da man de autores como Carlos Castaneda verase reflectida nunha das súas creacións máis memorables, a saga O Incal, escrita polo chileno Alejandro Jodorowski outro dos autores clave na ciencia ficción na BD contemporánea. Unha colaboración de oito anos (1980-1988) que deron como froito seis volumes, máis de un millón de exemplares vendidos, traducións a máis de vinte linguas, e innumerables reedicións que a convertiron na BD europea máis divulgada da historia do cómic, ademáis de soportar tres sagas máis que, dalgún xeito, continúan ou profundizan na historia orixinal.

O protagonista é John Difool, un detective marxinario que, acompañado dun estraño paxaro, ten a habilidade de moverse a través de mundos paralelos co obxectivo de alcanzar a realización persoal a través da iluminación. A súa traxectoria, que ten moito de viaxe astral iniciático, levarao a ser testemuña de revolucións e guerras intergalácticas.

Froito dese contacto entre o espiritual e o terreal que tanto impregnou o obra de Moebius serán outros títulos como Os mundos de Edna ou Os Ollos de Gato ―nunca publicado en España no seu formato orixinal―, de novo con Jodorowski onde, máis unha vez, desafiará as convencións do medio en canto a forma e contido.

Cando cumpríu os 65 anos, ademais de deixar a marihuana, Jean Giraud comenzó una obra de carácter autobiográfico, Inside Moebius, coa que pretendía ilustrar a súa experiencia ó abandonar a que fora a súa compañeira de viaxe creativa. Xa nas primeiras páxinas dáse conta de que a idea orixinal era un simple pretexto, debuxase a si mesmo co nariz vermello e comeza outra viaxe, desta volta a máis personal e xa definitiva a través do seu mundo reativo.

Son en total oito álbumes, tres deles xa publicados en España, onde o autor se enfronta ás súas propias pantasmas que son as súas personaxes e deambula polo seu propio universo creativo tratando de topar explicación para o inexplicable. “O talento é un regalo dos deuses pero sempre teño que correr detrás del para poder estar á altura”. Abofé que Giraud terminou por atopalo e unha boa mostra son estes volumes inclasificables ―mesmo aparece Bin Ladem falando do 11-S con algunha das súas personaxes―, que teñen moito de metacómic e que, sobor de todo, serven para achegarnos un pouco máis á mestría do creador.

Se ben, Giraud é representante da BD europea, a súa traxectoria levouno a traballar en  outros ambientes. Fixo a súa entrada no mundo dos superheroes estadounidenses formando equipo con Stan Lee, pai da Marvel, para asinar unha ventura de Estela Prateada e tamén traballou con Jiro Taniguchi ―un dos artistas máis importantes do lonxano oriente―, e iso a pesares de considerar o Manga xaponés “unha verdadeira praga”, opinión que, sen dúbida por descoñecemento, comparto.

A talla dun artista vese cando transcende ao seu propio medio natural. Moebius foi un dos pioneiros antes mesmo de que Hollywood comezara a buscar na BD solución crise creativa que padece desde hai anos. Moitos foron os directores que atoparon en Moebius á persoa idónea para plasmar en imaxes os mundos que, até ese momento, só existían en forma de ideas e así da mesa de Giraud saíron algunhas das personaxes clásicas da ciencia ficción cinematográfica. Seus foron os traxes do Alien de Ridley Scott, a estética futurista de de Tron e a de fantasía heroica de Willow, pasando polo Abyss de James Cameron e algúns momentos da saga galáctica de George Lucas, O quinto elemento, de Luc Besson e unha versión de Dune a cargo de Alejandro Jodorowki que nunca chegou a ver a luz, entre outros títulos.

Coa desaparición de Giraud marcha un deses nomes imprescindibles para que hoxe, por fin, miremos a BD, con outros ollos, como a obra de arte total que é. Un debuxante, un escenarista e deseñador (como o definía onte Le Monde), un guionista, un artista total cuxos orixinais están á venta nas casas de subhastas máis prestixiosas acadando cantidades de cinco cifras só aptas para petos privilexiados.

Para nós quedan as súas obras, estas si, eternas.

Advertisements

Deixar unha resposta

introduce os teu datos ou preme nunha das iconas:

Logotipo de WordPress.com

Estás a comentar desde a túa conta de WordPress.com. Sair / Cambiar )

Twitter picture

Estás a comentar desde a túa conta de Twitter. Sair / Cambiar )

Facebook photo

Estás a comentar desde a túa conta de Facebook. Sair / Cambiar )

Google+ photo

Estás a comentar desde a túa conta de Google+. Sair / Cambiar )

Conectando a %s

%d bloggers like this: